De Gouden Eeuw van de Filantropie: €86 miljard tot 2059

Nalatenschappen zijn een steeds belangrijkere bron van inkomsten voor  goede doelen. En deze trend zal zich de komende jaren naar verwachting doorzetten: er zijn door de baby boom na de Tweede Wereldoorlog veel ouderen in Nederland, zij zijn vaak vermogend, en deze rijke grijze golf zal de komende jaren komen te overlijden. Net zoals we aan de kust een grote golf op het strand af zien komen. Hoeveel vloeit er terug de zee van hun kinderen in, en hoeveel schelpen blijven er dan op het strand liggen voor goede doelen? Deze vragen heb ik geprobeerd te beantwoorden in mijn oratie op 25 april 2013. Gisteren heb ik op een bijeenkomst over de werving van nalatenschappen mijn schattingen toegelicht: de presentatie is hier te downloaden.

Het zijn moeilijk te beantwoorden vragen omdat er veel onzekerheden in het spel zijn. Hoeveel ouderen zullen er met welk vermogen in de komende jaren overlijden? Welk gedeelte van die ouderen heeft een testament, en in hoeveel gevallen staat er een goed doel in benoemd als erfgenaam of legataris?

Sterfte. De sterfte in de komende jaren is nog de meest zekere factor. Het CBS heeft schattingen gemaakt van de sterfte tot 2059.

Vermogen. De hoogte van het vermogen bij overlijden is al veel moeilijker. Hoe zal de vermogenspositie van ouderen zich de komende tijd ontwikkelen? Vermogens bestaan voor het grootste deel uit drie onderdelen: onroerend goed, belegd vermogen, en spaartegoeden. Sinds 2009 zijn de huizenprijzen verder gedaald, en die daling zet zich voorlopig nog even door. De NVM schat in dat de daling ophoudt eind 2014; dan is de bodem van de huizenmarkt bereikt. De beurzen staan de laatste tijd weer voorzichtig in de plus. Spaartegoeden zijn nauwelijks in waarde gestegen. Als we de ontwikkelingen in de vermogens tussen 2009 en 2011 als uitgangspunt nemen en die doortrekken naar de toekomst krijgen we een conservatieve schatting van de waarde van vermogens in de komende jaren.

Nalatenschappen aan goede doelen. Cijfers over nalatenschappen aan algemeen nut beogende instellingen (anbi’s) zijn in Nederland moeilijk te krijgen. Omdat goede doelen over de inkomsten uit nalatenschappen mede door toedoen van Johan Cruijff sinds 2006 geen belasting meer hoeven te betalen weten we niet zeker hoe groot deze inkomsten zijn. In 2005 stond in 3,7% van de testamenten een goed doel als ontvanger van tenminste een deel van het vermogen benoemd. In 1982 was dat overigens nog in 4,2% van de testamenten. Door ‘het gat van Cruijff’ weten we na 2005 niet precies in hoeveel testamenten goede doelen stonden. Maar omdat over erfenissen voor kinderen wel belasting moet worden betaald en kinderen de erfenis soms met goede doelen moeten delen kunnen we ook voor de jaren na 2005 toch een schatting maken van het aantal nalatenschappen aan anbi’s en de totale waarde daarvan. In 2009 ging het naar schatting om ongeveer 5000 nalatenschappen met een gezamenlijke waarde van €496 miljoen. Als we de trend in de totale waarde van nalatenschappen aan anbi’s doortrekken en rekening houden met de toename in de sterfte in de komende jaren hebben we het over een cumulatieve vermogensoverdracht aan goede doelen tot 2059 ter waarde van €86 miljard.

Addertjes onder het gras. De vermogens van ouderen zijn veel groter dan de waarde van de nalatenschappen waarvan aangifte wordt gedaan bij de belastingdienst. De gemiddelde nalatenschap bedroeg in 2009 €109.000. Meer dan de helft van het vermogens van 65-plussers (in 2009 gemiddeld €249.000) gaat nog op voordat zij komen te overlijden. Als de komende jaren de consumptieve bestedingen van ouderen toenemen, bijvoorbeeld omdat de pensioenen kleiner worden, de zorgkosten hoger en kinderen vaker werkloos zijn, dan blijft er bij overlijden minder over. Ook de erfbelasting is een onzekere factor. Die was in 2009 gemiddeld €13.000 per nalatenschap. Als de erfbelasting wordt verhoogd zal dit de netto waarde van nalatenschappen verlagen. Aan de andere kant: als de beurzen verder omhoog gaan de komende jaren en de huizenmarkt uit het dal kruipt zullen de vermogens weer in waarde toenemen.

Advertisements

1 Comment

Filed under Uncategorized

One response to “De Gouden Eeuw van de Filantropie: €86 miljard tot 2059

  1. Pingback: Tien Filantropie Trends | Rene Bekkers

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s